Hernia en spit

Hernia en spit zijn aandoeningen die vaak gepaard met heftige rugpijn en soms met pijn in het been. Het kan zoveel op elkaar lijken dat de huisarts de diagnose niet kan stellen. Op deze pagina wordt uitgelegd wat deze ziektebeelden nu precies zijn en wat de verschillen zijn. We sluiten af met tips om zo snel mogelijk te herstellen.


Hernia

Een hernia betekent breuk of uitstulping. Bij een rughernia betreft het beiden: er zit een breuk (scheur) in de zogeheten tussenwervelschijf (discus) en er is een uitstulping. De meeste hernia’s bevinden zich onder in de wervelkolom.


Hernia onderin wervelkolom


Bij een hernia is de discus kapot: de kerninhoud kan buiten de discus terecht komen. De oorzaak is een scheur in de vezellaag – de annulus– die zich rondom de kern bevindt.

Hernia in 3D discus


Van bovenaf ziet het er zo uit (dwarsdoorsnede):

Hernia bovenaanzicht discus

Het scheurproces

De annulus bestaat uit zo’n 20 lagen dunne lamellen (minder dan een halve mm dik). Hierin liggen duizenden sterke vezels ingebed. 

Discus met annulus en lamellen

Normaal kan de kerninhoud niet door de lamellen heen dringen, maar deze kunnen lek raken. Er is sprake van een hernia als alle lamellen lek zijn en de kerninhoud buiten de discus terecht is gekomen. Dit is een proces. Eerst scheurt een deel van de lamellen, later nog eens een deel, enzovoort. Het kan jaren duren voordat alle lamellen gescheurd zijn en er een hernia ontstaat.

Hernia bovenaanzicht


Spit

Spit wordt ook wel ‘acute lumbago’ genoemd, wat plotselinge pijn in de lage rug betekent. De pijn ‘schiet’ in de rug, de spieren worden hard en de rug kan niet meer goed bewegen. Vaak kan je ook niet meer goed recht staan.

Verklaring
De vezels in de annulus bestaan uit hetzelfde materiaal als de gewrichtsbanden (collageen bindweefsel). Elke keer als er vezels scheuren, gaat dat gepaard met dezelfde  verschijnselen als bij een gescheurde enkelband: plotselinge pijn, veel stijfheid en niet meer kunnen belasten.


Scheur in annulus

Door het massaal aanspannen van spieren wordt extra schade voorkomen. Deze reactie staat bekend als ‘defence musculaire’ en als 'bracing'. Spit lijkt een spierprobleem, maar dat is het niet (voor meer info: Boek ‘Rugpijn, hernia en spit. Hoe kom ik er vanaf).

Belangrijk

Alléén de acute fase na het scheuren van vezels, wordt spit genoemd. Als de klachten na een paar maanden niet geheel over zijn, noemt men het geen spit meer maar gewoon rugklachten. 

Een volgende spitaanval is vaak pijnlijker dan de vorige. Dat komt omdat de annulus aan de buitenzijde veel beter is voorzien van zenuwen. Hoe verder de scheur doortrekt in de annulus van binnen naar buiten, des te pijnlijker het wordt.


Verschil spit en hernia

Een hernia ontstaat op het moment dat de laatste lamel doorbreekt. Zo lang de laatste lamel heel blijft en er alleen vezels scheuren in de overige lamellen, noemt men het spit.

Er is nog een verschil: de kerninhoud die buiten de discus terecht is gekomen, kan zenuwen beklemmen. Hierdoor kan bij een hernia scherpe pijn in het been ontstaan of een spier verlamd raken.

Veel patiënten hebben in de jaren vóór hun hernia al eens spit gehad. Dit wordt vaak niet herkend als deel van het proces dat tot een hernia kan leiden. Later ontstaat er dan ‘zomaar’ een hernia..

Oorzaak van schade in de discus

De vezels in de discus scheuren niet zomaar. Daar gaat een verzwakking van de discus aan vooraf. In grote lijnen is dit wat er gebeurt:

  1. Verkeerd gebruik van de rug leidt tot micro-lekkages in de annulus
  2. Micro-lekkages zorgen voor extra spanning in vezels
  3. Een ‘verkeerde beweging’ is het laatste zetje om deze vezels te laten scheuren

    1. Verkeerd gebruik rug leidt tot micro-lekkages

    De discus is voor een goede conditie afhankelijk van de juiste mechanische prikkels. Veel en afwisselend bewegen zonder overbelasting is goed. Veel wandelen ook. Veel zitten is juist slecht, zeker als je met een bolle rug zit. Daardoor vermindert de flexibiliteit en het aantal cellen in de discus.

    Zitten met bolle rug

    Het hangen op de bank met bolle rug is belastend voor de discus


    Veel bukken door mensen die dat niet gewend zijn is een ander risico. Ook een verkeerde slaaphouding kan meespelen: als de rug of de nek gedraaid ligt, kan stijfheid ontstaan.

    Stijfheid door verkeerd liggen

    Indien wervels langdurig gedraaid liggen, kan stijfheid het gevolg zijn


    2. Micro-lekkages zorgen voor extra spanning in vezels 

    De lekkage trekt niet zomaar door de lamellen, daar is kracht voor nodig. Als het verkeerd bewegen ophoudt, stopt de voortgang van het lekken. Zodra het verkeerde bewegen wordt hervat gaat het lekproces verder. De druk van de lekkage op de naastgelegen vezels zorgt voor extra spanning in die vezels.

    Normaal is de spanning in alle vezels gelijk (isotonie). Daardoor is de discus sterk en de kans op scheuren klein. Door micro-lekkages wordt de spanning in sommige vezels groter en daardoor zijn juist déze vezels kwetsbaar.


    3. Een ‘verkeerde beweging’ is het laatste zetje

    Ooit ging de sterkste man van Nederland door z’n rug toen hij op de bank zat en naar iets reikte op tafel. Door te ‘hangen op de bank’ kan micro-lekkage ontstaan en de spanning in sommige vezels toenemen. Het bukken en draaien (reiken) is dan de druppel die de emmer doet overlopen. De vezels met de meeste voorspanning begeven het als eerste. 

    Dit is de klassieke combinatie om door de rug te gaan:

    Extra spanning in vezels + buigen + draaien. 

    Dit komt bijvoorbeeld ook voor bij het spitten in de tuin. Het is geen toeval dat deze aandoening de naam ‘Spit’ gekregen heeft!


    Herstel en Preventie 

    Er zijn diverse mogelijkheden om snel en goed te herstellen van hernia en spit:

    1. Lekkages terugdringen*
      Door het doen van speciale oefeningen is het meestal mogelijk om lekkages terug te dringen. Hierdoor kunnen klachten snel verminderen. Voor meer info: zie het boek ‘Rugpijn, hernia en spit. Hoe kom ik ervan af?’ 
    2. Luister naar lichaamssignalen
      Voordat vezels scheuren zijn er meestal voortekenen. Zoals een vermoeid gevoel in de rug, stijfheid of pijn. Neem dit serieus: wees voorzichtig en doe de oefeningen genoemd onder punt 1.
    3. Verbeter de slaaphouding
      Slaap niet te lang achter elkaar met een gedraaide rug of nek. Een bodykussen kan helpen een betere slaaphouding aan te nemen. 


      Goede slaaphouding Body Pillow


    4. Zit niet lang achter elkaar
      Wissel zitten, staan en lopen af.
    5. Wandel veel
      Wandel een aantal keren per dag, liefst een keer of 3 en in totaal een uur of langer per dag
    6. Voorkom dat je opnieuw door je rug gaat
      Naast de bovengenoemde maatregelen zijn er nog veel meer mogelijkheden voor preventie. Zie het boek ‘Rugpijn, hernia en spit. Hoe kom ik er vanaf’. 

      Conclusie

      Hernia en spit zijn sterk aan elkaar gerelateerd. De anatomische gebeurtenis is grotendeels hetzelfde: er scheuren collagene vezels. Dat gebeurt niet ‘zomaar’, daar gaan vaak langdurige processen aan vooraf, zoals het lekken van kernmateriaal naar de annulus. Deze lekkages kunnen in veel gevallen worden teruggedrongen. Om snel te herstellen en recidieven te voorkomen is het van belang om die lekkages z.s.m. terug te dringen met behulp van speciale oefeningen.


      * Verantwoording

      Het terugdringen van lekkages is nauwelijks bekend onder artsen en therapeuten. Het is echter wel aangetoond, zowel met laboratoriumonderzoek (Scannel, Spine 2009) als met experimenteel onderzoek (Gherscovici, Presentatie World Congress of Low Back pain, Dubai 2013).

      In het boek “Rugpijn, hernia en spit. Hoe kom ik er vanaf?”, gaan de auteurs Jan Willem Elkhuizen en Menno Iprenburg hier uitgebreid op in. Na de publicatie van hun boek hebben zij een test ontwikkeld om mogelijke lekkages op te sporen. Het UMCG wil onder leiding van Prof. Dr. Reneman en Dr. Remko Soer binnenkort starten met een wetenschappelijk onderzoek naar deze test.


      Onze kussens

       Lekker én goed slapen
       Waardering 4.9/5 sterren  
       

       Op basis van 257 recensies


      Hernia en Spit overeenkomsten en verschillen | Pijn & Klachten | Ligwijzer